RELATIES & FAMILIE

Kinderen en volwassenen
Wat is gezag?

Minderjarigen in Nederland – iedereen die nog geen 18 jaar is – staan volgens de wet onder gezag. Over het algemeen hebben ouders het gezag. Als iemand anders het gezag uitoefent, is er sprake van voogdij. Met vrijwel dezelfde rechten en plichten als bij gezag.

Getrouwde ouders en ouders die een geregistreerd partnerschap zijn aangegaan hebben automatisch het gezag over hun kinderen. Tenminste, als de mannelijke partner het kind heeft erkend. Vrouwen die met elkaar getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben, krijgen ook automatisch samen het gezag over hun kinderen.

Het gezag over kinderen brengt rechten en plichten mee. Dat geldt voor ouderlijk gezag, gezamenlijk gezag (bijvoorbeeld een ouder met een niet-ouder) en gezamenlijke voogdij (als het kind geen ouders meer heeft). U bent verantwoordelijk voor de verzorging en opvoeding van het kind. U bent ook diens wettelijke vertegenwoordiger, minderjarige kinderen mogen in veel gevallen niet zelfstandig officiële handelingen verrichten. Dat doet u dan voor of namens het kind. Bijvoorbeeld met het zetten van een handtekening. U bent als wettelijk vertegenwoordiger in die gevallen ook wettelijk aansprakelijk voor het doen en laten van het kind. Ook beheert u het eventuele vermogen van het kind.

Wie 18 jaar of ouder is, niet onder curatele staat en niet aan een geestelijke stoornis lijdt, kan gezag en voogdij uitoefenen. Zodra een kind 18 wordt, eindigen gezag en voogdij automatisch. Dat geldt ook voor kinderen die voordat ze 18 jaar worden, trouwen. Wel blijft u als ouders – of je nu gezag uitoefent of niet – onderhoudsplichtig totdat het kind 21 jaar wordt.

Wat is voogdij?

Als u niet meer voor uw minderjarige kinderen kunt zorgen, ze niet meer kunt opvoeden, dan wordt het gezag over de kinderen overgedragen aan één of meer voogden. Dat gebeurt bijvoorbeeld als u beiden tegelijk of snel achter elkaar zou overlijden, of door omstandigheden niet meer in staat bent of wordt geacht voor uw kinderen te zorgen.

Voogdij is gezag over een minderjarig kind dat niet door de ouders wordt uitgeoefend, maar door iemand anders. Een voogd moet 18 jaar of ouder zijn en mag niet onder curatele staan of aan een geestelijke stoornis lijden.

Voogdij wel of niet in testament?

Wilt u maximale invloed op de beslissing wie voor uw minderjarige kinderen zorgt als u beiden zouden overlijden? In een testament kunt u één of twee mensen aanwijzen die dan voogd over uw kinderen zouden moeten zijn. U kunt dat ook al doen voordat er kinderen zijn geboren. Het is niet mogelijk een voogdijregeling te treffen in een afzonderlijke notariële akte, het kan volgens de wet alleen bij testament. Wel kunt u via de rechtbank een voogd aanwijzen. Dit doet u door dit aan te tekenen in het gezagsregister, echter moet u zich daarbij realiseren dat dit register openbaar is.

Ook al regelt u de voogdij in een testament, helemaal zeker dat het ook zo wordt uitgevoerd bent u nooit. Degenen die u als voogden aanwijst zijn uiteindelijk – als het zover is – niet verplicht om de voogdij te aanvaarden. Ga daarom van tijd tot tijd na of de door u beoogde voogd(en) nog steeds bereid is/(zijn) die taak op zich te nemen. Als uiteindelijk – mocht het zover komen – een beoogde voogd toch besluit van de taak af te zien, zoekt de rechter iemand anders die daar geschikt voor is.

De rechter komt er direct al aan te pas, als u niet in uw testament hebt vastgelegd door wie u uw kinderen wilt laten opvoeden na uw dood. Hij raadpleegt de families en bekijkt samen met hen wat de beste oplossing is. Meestal wordt de beslissing in onderling overleg genomen. Als de rechter niet meteen een oplossing kan vinden – bijvoorbeeld omdat er meerdere geschikte voogden zijn – kan hij de Raad voor de Kinderbescherming om advies vragen.

Het komt wel eens voor dat er in de familie- of vriendenkring niemand is die de voogdij over de kinderen op zich wil of kan nemen. Dan krijgt een voogdij-instelling het gezag over de kinderen. Die zal proberen een geschikt pleeggezin te vinden of het kind te begeleiden bij het zelfstandig wonen. Als de beoogde voogd of voogden de voogdij aanvaard(en), moeten zij eerst een bereidverklaring tekenen op de griffie van de rechtbank. Daarmee nemen zij de verantwoordelijkheid voor uw kinderen ook in juridische zin op zich.

Toezicht op volwassen: bewind en curatele

Niet alle volwassenen zijn (helemaal) in staat om voor zichzelf te zorgen. Bijvoorbeeld mensen met een verstandelijke handicap, met een psychiatrische ziekte, met een verslaving. Zij worden onder toezicht gesteld van iemand die hun zaken voor hen gaat regelen.

Er zijn drie vormen van toezicht: bewind, mentorschap en curatele. Als iemand zelf niet (meer) goed met zijn of haar geldzaken kan omgaan, kan een bewindvoerder uitkomst bieden. Die regelt alleen de financiële zaken voor degene wiens vermogen onder zijn bewind is gesteld. De bewindvoerder wordt door de kantonrechter benoemd. Dat kan op verzoek van de persoon in kwestie zelf, diens partner, familie of door de officier van justitie. De kring van verzoekers tot instelling en opheffing van de beschermingsmaatregel is uitgebreid naar anderen die daarbij belang hebben. Wie onder bewind is gesteld heeft echter nog wel degelijk iets te vertellen en bepaalt voor veel handelingen samen met de bewindvoerder of deze gedaan mogen worden. Op bewindvoering in concrete situaties rust nog wel enig taboe. Maar dat hoeft het niet te zijn. Het biedt juist perspectief. Bewindvoering is een juridische beschermingsmaatregel voor meerderjarigen die niet of niet volledig in staat zijn voor hun eigen belangen op te komen maar voor wie curatele een te zwaar middel is. Bij bewind gaat het om financiële zaken.

In de praktijk blijkt wel degelijk behoefte aan bewindvoering, maar de daadwerkelijke stap daartoe wordt niet zo makkelijk genomen. Als dat wel gebeurt, wordt meestal familie of mantelzorger tot bewindvoerder benoemd. En die worden in de praktijk geconfronteerd met allerlei werkzaamheden en besluiten, waarvan ze zelf vinden dat ze er minder voor toegerust zijn. In toenemende mate worden notarissen als bewindvoerder benoemd. Zij zijn onpartijdig en onafhankelijk en beschikken over de administratieve organisatie om bewindvoeringen efficiënt te laten verlopen.

Als iemand wel voor zijn financiële zaken kan zorgen, maar niet voor zijn verzorging, verpleging of op andere persoonlijke vlakken, dan kan de kantonrechter een mentor benoemen. Die geeft dan advies en neemt zoveel mogelijk in overleg met de betreffende persoon beslissingen op deze gebieden. Curatele gaat veel verder dan bewind en mentorschap. Iemand die onder curatele wordt gesteld kan of mag over bijna niets meer zelf beslissen. Wil zo iemand iets kopen, huren of lenen, dan heeft hij toestemming nodig van de curator. Of iemand onder curatele gesteld wordt, beslist de rechter.

Oldenzaalsestraat 51-53
7551 AN Hengelo

Tel. 074 250 90 70
info@wilbrinkdenotter.nl

Volg ons:

Wij houden u graag
op de hoogte van de
nieuwste ontwikkelingen